Terug

Wat staat er bij jou al een tijdje niet op de agenda, maar neemt wel de meeste ruimte in?

Stel je voor: het eerst volgende werkoverleg.
Na het bespreken van de recent verschenen artikelen en jurisprudentie staat het kantoorbeleid op de agenda.
‘Hoe gaan we om met…?’

Iedereen zit te knikken aan tafel.
De agenda wordt netjes doorgewerkt.
Besluiten worden genomen, zo gaan we het doen.

En toch ging het mis. 🤔
Want een paar dagen later blijkt dat twee collega’s het er eigenlijk toch niet mee eens waren.
Dat er al maanden een sfeer hing binnen kantoor die iedereen heeft gevoeld, maar niemand heeft benoemd.
Dat de meest ervaren kandidaat-notaris, advocaat of jurist al drie keer had overwogen om te vertrekken.

Niemand die dat wist.
Wat er zichtbaar was aan tafel?
Dat noemen we de bovenstroom.
De inhoud. De agenda. De feiten.

Wat er werkelijk speelde?
Dat is de onderstroom.

Stel je een ijsberg voor. ❄️
Het topje boven water, zo’n 5-10% van de totale ijsberg: dat is wat er gezegd wordt.
Dat betekent dat 90-95% van die ijsberg onder water zit.

De onderstroom is alles wat er speelt maar niet uitgesproken wordt.
→ Emoties die er wél zijn, maar niet mogen zijn
→ Onuitgesproken verwachtingen
→ Angst voor gezichtsverlies
→ De vraag wie hier eigenlijk écht het voor het zeggen heeft
→ Het gevoel al járen niet gehoord te worden.

Notarissen, advocaten en juristen zijn getraind in de bovenstroom.
Feiten. Argumenten. Structuur. Tekst.
Maar communicatie is zoveel meer dan woorden.

Slechts 7% van wat wij overbrengen bestaat uit wóórden.
De rest? Toon. Lichaamstaal. Sfeer.
Wat er juist niet gezegd wordt.

In de juridische wereld leeft een ongeschreven regel:
“We focussen ons op de inhoud. We zijn professioneel. We laten ons niet leiden door emoties.”
Ik snap die reflex. Been there. Done that. 😏

Maar als je de onderstroom negeert, verdwijnt hij niet.
Hij gaat onderhuids een rol spelen.
En dan wordt hij zichtbaar als:
⚖️ Weerstand bij veranderingen, terwijl “iedereen toch voor was?”;
⚖️ Hoog verloop onder medewerkers die “een andere stap wilden maken”; ⚖️ Een medewerker die al anderhalf jaar moeilijk doet in vergaderingen, over iets een verwijt dat gemaakt is maar nooit is uitgesproken;
⚖️ Een team dat functioneert, maar niet écht samenwerkt.

De onderstroom is niet zweverig.
Het is gewoon informatie.
Informatie die je mist als je er geen oog voor hebt.

Hoe herken je hem?
Stel jezelf deze vragen 👇
* Wat zegt iemand niet, terwijl je voelt dat er meer is?
* Wie praat wél bij het koffie apparaat, maar zwijgt in de vergadering?
* Wat wordt er al jaren “even niet aangeraakt”?

Je hoeft de onderstroom niet op te lossen.
Je hoeft hem alleen maar te zien. En te benoemen.
Want op het moment dat je hem benoemt -vaak met een simpele vraag als “Ik merk dat er iets speelt, klopt dat?”- kan hij beginnen te stromen.
En dát is waar échte samenwerking begint.

Mijn vraag aan jou: wat staat er bij jou al een tijdje niet op de agenda, maar neemt wel de meeste ruimte in?

____

Picture this: your next team meeting.
After discussing the latest articles and case law, office policy is on the agenda.
“How are we going to handle…?”

Everyone around the table is nodding.
The agenda is worked through neatly.
Decisions are made. This is how we’ll do it.

And yet, things go wrong. 🤔
Because a few days later it turns out that two colleagues didn’t actually agree.
That there has been an atmosphere in the office for months that everyone has felt, but no one has named.
That the most experienced candidate notary, lawyer or legal counsel has considered leaving, three times.

Nobody knew.
What was visible at the table?
That is what we call the above-the-surface stream.
The content. The agenda. The facts.

What was actually going on?
That is the undercurrent.

Picture an iceberg. ❄️
The tip above water -roughly 5 to 10% of the total iceberg- is what gets said.
That means 90 to 95% of daily behavior sits beneath the surface.

The undercurrent is everything that is at play but goes unspoken.
→ Emotions that exist, but aren’t allowed to
→ Unspoken expectations
→ Fear of losing face
|→ The question of who is really calling the shots
→ The feeling of not being heard, for years

Notaries, lawyers and legal professionals are trained to work above the surface.
Facts. Arguments. Structure. Text.

But communication is so much more than words.
Only 7% of what we convey consists of the actual words we use.
The rest? Tone. Body language. Atmosphere.

What is deliberately not said.
In legal business, there is an unwritten rule:
“We focus on content. We are professional.
We don’t let emotions get in the way.”

I understand that reflex. Been there. Done that. 😏
But if you ignore the undercurrent, it doesn’t disappear.
It starts working its way beneath the surface.

And then it shows up as:
⚖️ Resistance to change — even though “everyone was on board”
⚖️ People leaving the company who “just wanted to take a next step”
⚖️ A team member who has been difficult in every meeting for at least a year, over a grievance that was felt but never voiced
⚖️ A team that functions, but doesn’t truly work as a team.

The undercurrent is not vague or soft.
It is simply information.
Information you miss when you don’t pay attention to it.

So how do you recognise it?
Ask yourself these questions 👇
* What is not being said, even though you sense there is more?
* Who speaks openly at the coffee corner, but stays silent in the meeting?
* What has been “left alone” for years?

You don’t need to solve the undercurrent. You just need to see it. And name it.
Because the moment you do -often with one simple question like “I notice something seems to be going on. Am I right?”
– it can start to flow.

And that is where real collaboration begins.

My question for you: what has been quietly taking up the most space in your organisation, without ever making it onto the agenda?